GDZIE JESTEŚ AMANDO?
KAMIL RUDZIŃSKI

Choć liczba oscarowych nominacji (raptem jedna - za drugoplanową rolę Amy Ryan) o tym nie świadczy, reżyserski debiut Bena Afflecka uchodzi za jeden z najciekawszych filmów amerykańskich minionego roku. I trudno temu zaprzeczyć. Choćby dlatego, ze po raz kolejny ujawnił wszechstronność talentu - wręcz instynkt kina - Bena Afflecka, aktora z pierwszego rzędu hollywoodzkich gwiazd, który jednak największe sukcesy świecił jako (współ)scenarzysta "Buntownika z wyboru" Gusa Van Santa. Kiedy niektórzy dziennikarze narzekają na brak aktorskich postepów Afflecka, inni chwalą go za wyczucie reżyserskie. "Gdzie jesteś Amando?" - klasyczny kryminał, o jakich dziś pisze się "neo-noir" - pełen jest zawirowań, fałszywych tropów i zwrotów akcji, wymagających od reżysera sporej konsekwencji, wręcz precyzji: okazuje się, że Affleck tym dysponuje. Co więcej, jako długoletni mieszkaniec okolic Bostonu (wychowywał się w Cambridge, stan Massachusetts, siedzibie Uniwersytetu Harvarda) z wyczuciem prowadzi widza przez zakamarki Dorchester, niesławnej dzielnicy miasta sławnego z "bostońskiego picia herbaty", które w 1773 roku dało sygnał do amerykańskiej rewolucji. Przez lata Boston był omijany przez filmowców, którzy przybywając do największego miasta Nowej Anglii najczęściej kierowali swe kroki do akademickich campusów. Ale to właśnie w Bostonie rozgrywa się akcja "Buntownika z wyboru", którego bohaterowie - jakkolwiek zaglądają na campus - mieszkają i pracują w tym specyficznym mieście.

Na czym właściwie polega jego specyfika? W filmie Van Santa nie została ona do końca określona. Co innego w "Gdzie jesteś Amando?", gdzie widać ją gołym okiem, wydobytą z mroku zdjęciami Johna Tolla. Dorchester to dzielnica robotnicza, gdzie żyje się ciężko i nie zawsze godnie, i gdzie lepiej nie zwierzać się policji ze swych problemów. Zwłaszcza jeśli funkcjonariusz pyta o zaginioną czteroletnią dziewczynkę z sąsiedztwa. To właśnie tytułowa Amanda, wychowywana przez matkę-narkomankę i jej partnera, który zostaje zamordowany w tajemniczych okolicznościach. Policja wydaje się bezsilna, dziennikarze szukają nie tyle dziewczynki, co krwawego tematu na pierwszą stronę. W tej sytuacji ciotka zaginionej zwraca się do mieszkającego w sąsiedztwie prywatnego detektywa. Zadaniem Patricka Kenzie i Angie Gennaro, jego partnerki (także pozazawodowej), jest przepytanie ludzi z okolicy, gdzie policja nie jest mile widziana. Ale ich odkrycia sięgają znacznie głębiej.

Patrick Kenzie i Angela Gennaro to bohaterowie cyklu powieściowego Dennisa Lehane, znanego także na polskim rynku. Do tej pory ukazały się o nich cztery powieści, których fabuła ma podobny przebieg: Patrick i Angie nie noszą broni, nie zmieniają tożsamości, podejmują się drobnej sprawy, by w finale rozwiązać skomplikowaną i zazwyczaj dość ponurą zagadkę. Lehane jest również autorem "Rzeki tajemnic", sfilmowanej przez Clinta Eastwooda. "Gdzie jestes Amando?" łączy się z tamtym filmem poprzez dwa motywy - Boston mroczny niczym Nowy Jork z filmów Martina Scorsese i pedofilię. Kiedy poszukiwanie zaginionego dziecka nie przynosi efektów, uwaga detektywów przenosi się na pedofilów krążących po okolicy. Nieco wcześniej rozważany był wariant porwania dziecka przez mafię, mówi się także o dziecięcej samotności w rodzinach patologicznych. W rezultacie film Bena Afflecka zmienia się w rodzaj traktatu o przyczynach znikania różnych dzieci w różnych okolicznościach - temat sam w sobie posępny, tu ukazany w sposób szczególnie drastyczny i niepozbawiony wpływu na psychikę postaci. Niezależnie od tego, jak potoczą się losy śledztwa, związek Patricka i Angeli się rozpadnie. Czy do następnej powieści?

Osobna wartością filmu jest aktorstwo. Role Patricka Kenzie zagrał Casey Affleck, młodszy brat Bena, wykazujący się tu dużą dojrzałością - zwłaszcza dramatyczną. Partnerują mu Morgan Freeman i Ed Harris jako policjanci oraz Michelle Monaghan jako Angela. Najciekawszą kreację stworzyła jednak Amy Ryan jako Helene - matka Amandy. Bardzo łatwo nakreślić role wyrodnej matki z przeszłością i skłonnością do narkotyków: telewizyjne dramaty "z życia" są pełne takich postaci. Ale Ryan wznosi się ponad archetypy: to postać z gruntu zła, z początku budząca szczerą nienawiść widza, a przecież ostatecznie wzbudzająca jego współczucie a nawet sympatię. W Bostonie - takim, jakim go przedstawia Lehane, urodzony zresztą w Dorchester - to uczucie rzadkie, tym bardziej więc cenne, choć zaprawione goryczą.

Gone Baby Gone
Reżyseria Ben Affleck. Scenariusz Ben Affleck, Aaron Stockard wg powiesci Dennisa Lehane. Zdjęcia John Toll. Muzyka Harry Gregson-Williams. Scenografia Sharon Seymour. Wykonawcy Casey Affleck (Patrick Kenzie), Michelle Monaghan (Angela Gennaro), Morgan Freeman (Jack Doyle), Ed Harris (Remy Bressant), John Ashton (Nick Poole), Amy Ryan (Helene McCready). Produkcja Miramax Films - Ladd Company, USA 2007. Dystrybucja Forum Film. Czas 115 min.

Kamil Rudziński, Gdzie jesteś Amando?, „Kino” 2008, nr 3, s. 67.