Ciambra

CIAMBRA
DOMINIKA BIERCZYŃSKA

Jeżeli cię okradną w Gioia Tauro, pierwsi, których podejrzewasz, to Cyganie. Zatem gdy w 2010 roku podczas pracy nad krótkim metrażem ekipie Jonasa Carpignano skradziono samochód, reżyser skierował swoje kroki właśnie do nich. I ich pokochał.

Carpignano urodził się w Nowym Jorku, jego ojcem jest Włoch, matka ma korzenie afrykańskie i amerykańskie. Dzieciństwo spędził w Rzymie i Nowym Jorku, ale tworzy we Włoszech: w Gioia Tauro, miejscowości na południu, spędził siedem lat, pracując m.in. nad pełnometrażowym debiutem „Mediterranea” (bohaterami są uchodźcy, którzy odbywają niebezpieczną podróż z Afryki do Włoch – ziemi obiecanej).

Pewnego dnia Carpignanę zaczepił chłopak w skórzanej kurtce. Spytał o papierosa. To był Pio Amato – ten sam, który nieco później stał się głównym bohaterem filmu „Ciambra”. Imię zostało.

Filmowy Pio jest pyskatym czternastolatkiem, który za wszelką cenę chce pokazać otoczeniu, że stał się już mężczyzną. Wpatrzony w starszego brata Cosmo, nie odstępuje go na krok – a raczej próbuje go nie zgubić, bo Cosmo chadza własnymi drogami, interesy załatwia poza domem, bratu każe trzymać się z daleka.

Pio się buntuje, zniża głos, by brzmieć poważniej, wyrywa się, niemal wybucha płaczem z bezsilności. Dziewczyny go nie interesują (zbyt go onieśmielają) i dość ma poszturchiwania się z młodszymi dzieciakami, które z nieodłącznym papierosem w ustach przeklinają, wyzywają i podpalają smartfony. Gdy ojciec i Cosmo trafiają do więzienia – filmowa familia żyje z kradzieży – Pio postanawia udowodnić, że potrafi utrzymać rodzinę.

Łatwo nie jest, ale może liczyć na wsparcie przyjaciela: to Ayiva, imigrant z Burkina Faso. Imigranci z Afryki są dla romskiej społeczności ludźmi drugiej kategorii. Pio nieraz słyszał te drwiące komentarze – choćby w domu, przy stole, ale nie uświadamia sobie, jak poważne konsekwencje mogą mieć uprzedzenia.

Tytułowa Ciambra to slumsy na obrzeżach Gioia Tauro, zamieszkiwane głównie przez romską społeczność. Film nie jest panoramą jej losów, choć Carpignano kieruje nostalgiczne spojrzenie w przeszłość, ale i pyta, co dalej – jakie zadania stoją przed najmłodszymi generacjami.

Twórca podąża raźnym krokiem za teraźniejszością, a przeszłość przywołuje jak oniryczną wizję, która powraca w wyobraźni chłopca – trochę jak wezwanie, wskazówka, trochę jak świadectwo: nie ma już wolnych Romów.

Przyjmujemy perspektywę Pio – dla niego ten niewielki świat wokół jest najzwyczajniejszym i jedynym, jaki zna. A Pio to mimo wszystko nadal dziecko – naiwne i na swój sposób niewinne. Gdy widzi Ayivę, z radości wskakuje mu na plecy, droczy się z nim i próbuje ukryć promienny uśmiech. Nad ranem lgnie do matki.

Ten świat kipi energią, łomocze popową muzyką, cały jest pokrzykiwaniem – czy to w złości i pretensji, czy to w rozbawieniu. Klan Amato (w filmie występuje zresztą prawdziwa rodzina Amato) to ludzie, którzy – choć surowi wobec siebie i na pozór oschli – bardzo się kochają.

Obdarzony zmysłem dokumentalisty Carpignano nie spieszy się, wie, że warto poczekać na gesty, które najsilniej wyrażają skruchę, zrozumienie, pragnienie bliskości. Dzięki temu udaje mu się stworzyć poruszającą opowieść o wielkiej potrzebie przynależności, wspólnoty, braterstwa. Carpignano śledzi dynamikę autentycznych relacji: syna i matki, braci, męskich przyjaźni.

„Ciambra” to także gorzka opowieść inicjacyjna. Pio zostanie – jak tego pragnął – mianowany na prawdziwego mężczyznę. Choć wydaje się, że w zakończeniu kryje się podpowiedź, jaką drogę wybrał i na czyją przeszedł stronę, nie wiemy najważniejszego – jak się z tym czuje.

Trudno pozbyć się z pamięci sceny, w której Pio odsłania się w całej swojej dziecięcej bezradności – boleśnie konfrontuje się z wszystkim tym, co należało do świata dorosłych. Właśnie do niego wkroczył. Chce się wierzyć, że będzie w nim żył na własnych warunkach.

A Ciambra
Scenariusz i reżyseria Jonas Carpignano. Zdjęcia Tim Curtin. Muzyka Dan Romer. Wykonawcy Pio Amato (Pio), Koudous Seihon (Ayiva), Damiano Amato (Cosimo), Iolanda Amato (Iolanda), Francesco Pio Amato (Keko O’Marrochinu), Patrizia Amato (Patatina), Rocco Amato (Rocco), Susanna Amato (Susanna). Produkcja Stayblack, RT Features, Rai Cinema, DCM Productions, Haut et Court. Brazylia – Francja – Niemcy – USA – Włochy – Szwecja 2017. Dystrybucja Bomba Film. Czas 120 min

Dominika Bierczyńska, Ciambra, „Kino" 2017, nr 11, s. 75

© Fundacja KINO 2017

Zmieniony ( 14.11.2017. )